LIBERDADE PARA PENSAR… E PARA DECIDIR!

Nestes días atopei na miña libraría compostelá de referencia (Gallaecia liber) un libro dun ex-profesor meu: Angelo Panebianco. O título deste ensaio é El poder, el estado, la libertad. La frágil constitución de la sociedad libre. Confeso que non tiven aínda oportunidade máis que de follear as primeiras páxinas, pero xa nelas atopei unha frase coa que coincido tanto como me distancio, di Panebianco: “la política es, al mismo tiempo, la madre y la madrastra de la libertad” (páx. 10). Coincido: en que o desenvolvemento da acción política, a través dos múltiples elementos e canais para o seu exercicio, pode tanto abrir como pechar a billa da liberdade individual. Distánciome: a política non é unha realidade per se, non é un elemento obxectivable ao que podamos atribuír tal ou cal valor, actitude, obxectivo ou fin. A política facémola nós, cada un de nós segundo as súas actitudes, e é no debate e choque dinámico, individual ou agregado, dos nosos valores onde o demoi fai política e constrúe política.

Por tanto, esa relación liberdade-política, sobre a que tamén reflexionara en termos similares se ben non tan ideoloxicamente marcados Hanna Ardent nun magnífico ensaio seu (Introducción a la política), esquecen que a política é un output social que as persoas e as súas interaccións constrúen no espazo público. Non hai política sen pluralismo (máis ou menos restrinxido) e sen espazo para o seu desenvolvemento.

Inversamente a esta concepción, a non política desenvólvese no que a filosofía política vén chamando espazo privado que en tantas políticas públicas se reclama como área inviolable da persoa: onde o goberno colectivo e os valores sociais non teñen dereito a entrar, por corresponder ao ser individual e ao libre desenvolvemento da súa personalidade. As primeiras funcións que tal concepción recoñece son: a liberdade de pensamento, a liberdade de decisión e a liberdade de expresión. Todas elas se desenvolven dentro nosa, na inviolabilidade do noso ser individual (e social).

Con todo, hai discursos políticos que pervirten esas liberdades da peor forma posible: arrasando co espazo privado como un elefante nunha cacharrería. A imposición moral que certos discursos veñen arrastrando nos últimos tempos é tan alarmante como inadmisible. O proceso comeza por, a través de cualificativos duros e etiquetas denigrantes, sementar a idea de que certas decisións (e os pensamentos que nelas derivan) son perversos, maléficos e negativos. Se te atopas nos que pensan o contrario do condenado, sentiraste reforzado e lexitimado para apuntar o teu dedo cara aos que non pensen así (enfrontamento social). Se pensas como aqueles condenados por estes discursos, sentiraste perseguido ou, no peor dos casos, corrompido por un pensamento que podes crer inadecuado (sentimento de culpa).

O aborto é un deses discursos.

Persoalmente creo repugnante que alguén se crea coa autoridade moral suficiente como para xulgar as crenzas e actitudes doutras persoas. Non digamos xa se a ese xuizo o acompaña unha actitude de condena, insulto e persecución tan indigna como a que certos sectores teñen desenvolto contra as mulleres que só querían pensar sobre o seu futuro, tomar unha decisión, e actuar en consecuencia. Esa irrupción no espazo privado da persoa. Esa pretensión de sometemento da dignidade e liberdade individual aos dogmas privativos de calquera grupo ou colectivo social.

Cabréanme aqueles que confunden liberalismo e libertarismo e que, facéndose eco dunha tradición de pensamento que pervirten ata facela irrecoñecible, cren que dende un discurso da liberdade individual tales actitudes son admisibles. ¿Dende cando os defensores do libre mercado e do individualismo metodolóxico, optimistas antropolóxicos na capacidade e a responsabilidade da persoa nos procesos de transformación social, se permiten participar en discursos que denigran, perseguen e arrinconan á persoa?

A liberdade da persoa exprésase non só no libre pensamento, tamén na posibilidade de materializar ese pensamento nunha realidade. Pensar, decidir e actuar son fillas da mesma nai: a liberdade de conciencia. Por iso, ante o aborto como idea, como decisión e como acción só teño unha resposta: SI.

PARA QUE SERVE UNHA SUBVENCIÓN?

Artigo publicado en Xornal de Galicia o sábado 10 de outubro de 2009:

Despois de tanto avance científico e de entrarmos no século XXI pola porta grande das tecnoloxías da información e a comunicación, o ser humano aínda non soubo responder con certeza absoluta e precisión milimétrica a unha pregunta fundamental: para que serve unha subvención? Moitas son as respostas que recibimos cada vez que temos que enfrontarnos a esta cuestión. Mesmo hai leis que, disque, dan respostas máis ou menos aproximadas. Sen embargo, e aínda que a política si entenda de improvisacións connaturais aos contextos continxentes e ás situacións inesperadas, nada disto saben nin a xestión administrativa, nin a decisión burocrática, de corrente intolerantes diante de calquera criterio non previsto polas normas ou incoherente cos costumes instaurados no funcionamento rutineiro do cotián.

Quizais sexa por isto que as subvencións, dotadas dunha sorprendente capacidade de transmutación: ora un instrumento administrativo de pulcra obxectividade e indubidable bondade, ora un instrumento político subxectivo e maléfico ao servizo da cor do poder que toque; poden fuxir axilmente de calquera intento de demarcación que queiramos facer.

‘O’Xestal’, inmenso humorista patrio, dicía: “cada un fala da feira segundo lle foi nela”. As subvencións conseguen isto mesmo, propiciar opinións positivas ou negativas segundo a choiva caia para ben ou para mal. Unha indefinición e ambigüidade que, coa que está caendo no socioeconómico, e sobre todo co presunto compromiso do presidente Feijóo coa austeridade e a responsabilidade pública financeira, debería estar no mellor dos contextos para acabar dunha vez por todas.

Persoalmente, son dos que pensa que unha subvención só pode ter dous fins posibles. O fin do auxilio social: permitindo a calquera persoa ou grupo social o acceso a recursos ou situarse en posicións de benestar imposibles de acadar cos medios propios. E o fin do impulso económico: favorecendo a sectores económicos ou tipos de negocio que, por atopárense no seu carácter inicial e quizais nun entorno excesivamente competitivo, sofren dificultades estruturais para agromar e consolidárense. En consecuencia, asumo a subvención como un instrumento cuxo fin principal, durante un tempo limitado, é o de lle permitir aos actores sociais o afrontar unha situación de dificultade ou debilidade imposibles de superar no momento de propoñerse a posibilidade dunha subvención.

As subvencións, vistas así, son un instrumento de intervención social que responden, en último termo, á existencia dunhas condicións obxectivas de necesidade.

Toda subvención responde a un obxectivo concreto e, por tanto, leva inscrito no seu deseño tamén a súa data de extinción: o momento no que o contexto de dificultade desaparece ou o sector económico demostrou abondo a súa viabilidade e competitividade (ou non, non todos os negocios ou sectores teñen porqué saír adiante –outro risco controlado inherente á subvención–).

A Xunta de Galicia, sorprendentemente, aínda soporta subvencións deseñadas de xeito incorrecto: cun obxecto que nada ten que ver cos descritos, con fins que en nada se parecen a garantir dereitos ou a impulsar potencialidades. Subvencións mantidas por un tempo que parece non ter nunca remate. Subvencións que están supoñendo un derroche inxustificable para as arcas públicas e un lastre para outros sectores e grupos precisados deses recursos. Os centros educativos privados, cunha competencia practicamente nula e unha demanda previsible, non precisan de subvencións. Se ben os medios de comunicación, como sector maduro e competitivo que é, posiblemente sexa o caso de subvención absurda máis claro de todos.

Entre tanta austeridade e recorte, pido humildemente un oco para a reestruturación das subvencións. Para a posta en claro dos seus obxectos, fins e tempos. Para o fin inmediato de vías de subvención inxustificables. E para a posta en marcha de partidas de estímulo en sectores vitais para o progreso de Galicia.

A ESQUERDA E A REVOLUCIÓN… FRANCESA

O maior defensor da herdanza dos valores progresistas contemporáneos respecto dos valores revolucionarios de 1789 foi, ironicamente, o Papa Benedicto XVI. Na súa Encíclica ‘Spe Salvi’ (salvados na esperanza) do 30 de novembro de 2007, Benedicto XVI di:

“En el s. XVIII no faltó la fe en el progreso como nueva forma de la esperanza humana y siguió considerando la razón y la libertad como la estrella-guía que se debía seguir en el camino de la esperanza. Sin embargo, el avance cada vez más rápido del desarrollo técnico y la industrialización que comportaba crearon muy pronto una situación social completamente nueva: se formó la clase de los trabajadores de la industria y el así llamado «proletariado industrial», cuyas terribles condiciones de vida ilustró de manera sobrecogedora Friedrich Engels en 1845. Para el lector debía estar claro: esto no puede continuar, es necesario un cambio. Pero el cambio supondría la convulsión y el abatimiento de toda la estructura de la sociedad burguesa. Después de la revolución burguesa de 1789 había llegado la hora de una nueva revolución, la proletaria: el progreso no podía avanzar simplemente de modo lineal a pequeños pasos. Hacía falta el salto revolucionario. Karl Marx recogió esta llamada del momento y, con vigor de lenguaje y pensamiento, trató de encauzar este nuevo y, como él pensaba, definitivo gran paso de la historia hacia la salvación (…)”

Benedicto XVI fai despois unha análise sobre os erros de Marx: o centrarse exclusivamente na economía e o materialismo como vías para o ben social; o non prever os pasos posteriores á destrución da inxustiza socioeconómica; e o esquecer a natureza humana e a liberdade como barreiras naturais do seu razonamento. Análises particulares feitas a parte, o que si fai Benedicto XVI é establecer unha ligazón de continuidade entre a extensión da forza libertadora da Revolución Francesa de 1789 e a posterior forza dignificadora (que non igualitaria) despregada por Marx e Engels e representada polo socialismo científico.

O que si debemos nós facer, e que sorprendentemente Don Bieito XVI non fai, é situar como un paso intermedio necesario a contribución decisiva do socialismo utópico. Un socialismo que supón, de feito, un tránsito conceptual e un experimento sociolóxico que reunía os principios revolucionarios co xermolo socialista dunha comunidade de iguais en dereitos e responsabilidades.

Por iso, cando a Dereita contemporánea, de forma interesada, apela ao liberalismo como parte da súa connaturalidade política. O Socialismo e a Esquerda contemporánea debe responder varias cousas:

1. “Liberalismo” e “Individualismo” non son conceptos nin relacionados, nin análogos. O “individualismo” carece de raíces solidarias e de compromiso colectivo co conxunto da comunidade política. Mentres o “liberalismo” xorde do recoñecemento dunha contribución potencial do individuo ao ben da comunidade política, para cuxo desenvolvemento son imprescindibles tanto os dereitos á acción (dereitos humanos), como o seu recoñecemento político (cidadanía) de parte inherente da comunidade política (Francia).

2. O “liberalismo” foi unha “forza revolucionaria” que era contraria ao mantemento dun poder alleo ao do conxunto da cidadanía. O “liberalismo” é un movemento sociopolítico protodemocrático que ten no Pobo, non en castes ou clases, intereses ou organizacións, fundamentada a súa única lexitimidade política recoñecida. A soberanía pertence ao Pobo no seu conxunto. E a cidadanía é a súa manifestación factual.

3. Os valores socialistas e os valores libertarios teñen un punto de conexión fundamental no “Republicanismo”: o entender a igualdade e a liberdade como as vías políticas necesarias para acadar o ben común da sociedade. Esa é a conexión que no 1789 explicitou a Revolución Francesa nos seus 3 valores definitorios: liberdade, igualdade e solidariedade. Valores que cristalizaron na “esqueda política” e que hoxe definen ao conxunto das ramas ideolóxico-políticas desta beira do Río.

Conclusión.

A lateralidade metafórica esquerda/dereita nada ten que ver coa construción histórico-ideolóxica da “esquerda”. Toda relación que se queira facer, alén da coincidencia no significante, será un intento por confundir dous procesos de significación ben distintos.

En todo caso, a esquerda política herda os valores da Revolución Francesa, o seu compromiso libertario, as súas ansias igualitarias, e o seu compromiso co ben común a través da solidariedade dos e entre os membros da comunidade política. Eses son os valores que nos definen. E eses son os valores que debemos actualizar, defender e potenciar cada día con maior decisión.

XORNADAS: O SOCIALISMO CARA AO SÉC. XXI

Aproveito este espazo virtual para darlle pulo a unha actividade de formación na que levo traballando con ilusión xa un tempo, e que está a piques de comezar. Sobra dicir que estades todos/as, militedes ou non, convidados a asistir a todas as conferencias previstas. Os comentarios deste post podedes utilizalos, igualmente, para presentar todas as vosas propostas ou comentarios que, sobra dicilo, serán tidos en conta.

Espero vervos a todos/as alí!!!

TELÉFONOS LIBRES POR LEI. PORQUÉ NON?

A defensa dos consumidores é un dos temas menos traballados polos nosos queridos lexisladores en España. Aínda que a política de defensa da competencia se diga que é un eixe estratéxico da produtividade e do crecemento en toda Europa, a verdade é que o marco regulador está aínda pouco menos que explotado. Todo el é, de feito, unha miríade de normativas e resolucións paralelas, en gran medida xurdida dende os organismos reguladores e non do poder lexislador, que di sen dicir e crea confusión, ademais de que mantén desprotexidos os dereitos dos consumidores -en canto non recoñece, consolida, nin protexe dereito algún.

Un dos asuntos de defensa da competencia e dos dereitos dos consumidores nos que imos máis atrás respecto a moitos países veciños é o relativo á telefonía móbil. Deteñámonos por un momento a pensar nos moitos temas nos que a xente pensa que os seus dereitos están desprotexidos: (1) facturación pouco clara; (2) cambio de compañía; (3) propiedade/transferencia dos números de teléfono -e portabilidades; (4) bloqueo/desbloqueo de terminais; (5) venda subvencionada de terminais; (6) contratos de permanencia: condicións e límites; (7) tarifación: establecemento e cómputo de tarifas; etc. Non é por nada que as compañías telefónicas sexan as que reciben un maior número de queixas por parte dos usuarios. O campo para o abuso, a partir da ignorancia ou a confusión, é moi amplo.

Unha idea para o lexislador: ¿porqué non existe un Defensor do Consumidor que recolla queixas agora difusas por un sistema que parece ter medo de querer poñerlle o cascabel ao gato?, ¿e se o Defensor propuxese cambios lexisladores e analizase a creación dun Estatuto do Consumidor? Deixo aquí as ideas por se alguén o le, e sona o chifre. Agradécense, dende logo, iniciativas como a Oficina do Consumidor de Produtos Enerxéticos, pero sabe a moi pouco en ambición, extensión e capacidade real de defensa -non só de certificación- diante das queixas e erros das empresas prestadoras de servizos.

No post de hoxe, como o tema dá para moito, quero pararme no sector que máis dores de cabeza lles dá aos usuarios: a telefonía móbil. E nun dos temas que maior confusión xera: a castración/liberación dos teléfonos móbiles.

Porqué un móbil custa 0 euros?

Un dos maiores misterios da humanidade, non si?! Miramos aos escaparates e vemos como un telefonazo de superluxo pode saírnos por “0 euros”. Póñensenos os dentes longos. O desexo autoexpresivo de Maslow comeza a tamborearnos na cabeza. 0 euros. 0 euros. 0 euros…. Gratis?! Gratis?! Gratis?! STOP! Deteñámonos un momento. Pensemos por un chisco. ¿Porqué un móbil pode chegar a custar “0 euros”?!?!? O misterio queda rapidamente resolto cando miramos a letra pequena: 18 meses de permanencia, tarifa plana super-mega-plus de internet obrigatoria, restricción para o cambio de compañía con pago de penalizacións de centos de euros, e a obrigatoriedade de estar suxeito a un servizo que quizais non sexa da calidade nin do contratado nin do desexado.

Primeiro problema: o móbil como candado.

As compañías de telefonía pechan acordos en exclusiva para venda de teléfonos coas empresas fabricantes de terminais. O terminal é o candado, e a empresa de telefonía ten a chave. O atractivo tecnolóxico do aparello é o reclamo, e é a compañía telefónica quen xestiona durante ese tempo, de forma inmisericorde nalgúns casos, a satisfacción do cliente. ¿Hai dereito a que así sexa?, ¿pode unha empresa utilizar técnicas publicitarias enganosas -0 euros é un prezo secuestrado que despois a empresa de telefonía recupera coas súas marxes noutros servizos- para atar en corto ao consumidor?, ¿non se lle está enganando pois, aínda que sexa de forma indirecta, será él quen pague o terminal finalmente?

Segundo problema: graves restriccións ao libre mercado.

Para as compañías fabricantes de teléfonos hai un inmenso beneficio en acadar contratos en exclusiva coas compañías telefónicas: nun mercado de competencia cruenta e despiadada, con millóns de clientes potenciais pero xa terriblemente saturado, poder dirixir o teu atractivo empresarial e de produto ás compañías de telefonía (tamén en competencia entre elas) por venderlle X terminais do último modelo, é terriblemente máis económico que facelo de forma directa no mercado: (1) tes unha % alta de asegurar unha venda, independentemente da calidade do teléfono; (2) aforras en publicidade, que asumen as compañías de rede; (3) en gastos de distribución, absorbido tamén polas compañías de telefonía; (4) incrementas o valor da túa marca e o teu produto; etc.

A principal consecuencia disto é que o mercado de terminais móbiles está parcialmente secuestrado: pagamos terminais moi por enriba do prezo que terían se a súa competencia fose directa entre empresas de terminais.

Terceiro problema: ¿Que pagamos cando compramos un móbil, calidade de produto, calidade de servizo, as dúas ou ningunha?

Consecuencia de todo isto está a terrible perda de negociación do consumidor que, atado a unha empresa que pagou o móbil por el, e a un móbil cuxo prezo debe sufragar con tarifas e servizos obrigatorios, non sabe qué facer cando o móbil lle sae malo, o servizo lle parece pésimo, as tarifas semellan abusivas, ou padece todos os problemas de vez. A confusión é enorme porque só unha empresa: a compañía telefónica coa que temos contrato de permanencia, se convirte en xestora dos servizos propios (rede) e alleos (terminal). Unha compañía que, sabendo como sabe que ten un poder de negociación inmenso en relación ao consumidor, vese tentada a máis das veces a prácticas de dubidosa ética.

Cuarto problema: reduce a innovación e a calidade.

A xestión deficientísima do Poder Público do espazo radioeléctrico, por onde van as ondas que a todos nos comunican, ten deixado nas compañías telefónicas un poder inmenso no relativo ao potencial de innovación e progreso das nosas sociedades. Dende o momento no que unha mellor ou peor rede pode ser diferenza estratéxica clave para moitas empresas, un marco como o español resta moitos enteiros para podermos facer da nosa área socioeconómica unha zona atractiva para empresas e empresarios.

O consumidor ve nos seus petos reflectido este enorme poder. O menor investimento das compañías ten lastrado a calidade da rede e, por ende, do servizo. Comparativamente, o consumidor en España paga prezos moito máis altos por un servizo notablemente peor. Os poderes públicos de todos os colores seguen permitindo que tal cousa continúe a pasar, mentres noutros países o servizo ten acadado un nivel de calidade e oferta “sideral”: se ben aínda son proxectos piloto, hai en marcha iniciativas que acadan ata 40 Gbps (40.000 veces máis rápida que unha ADSL 1mega, para entendernos).

Consumidor indefenso. Cidadán descontento.

Os cidadáns están, no seu rol de consumidores, claramente indefensos. Sen embargo, para reducir esa indefensión, imos dar a continuación unhas claves a ter en conta.

1. A Comisión do Mercado das Telecomunicacións di: “en algunos modelos de terminales se introduce una restricción técnica que garantiza que el teléfono únicamente pueda utilizarse con una red determinada. En este último caso, desde la perspectiva de la garantía de la libre competencia y de la protección de los consumidores, es necesario que el terminal pueda ser desbloqueado libremente, transcurrido el tiempo necesario para que el importe subvencionado del terminal haya sido recuperado por concepto de consumo telefónico, o en caso contrario, mediante el abono del importe de la subvención pendiente de recuperación.”

Entón: (1) a castración dos terminais está permitido; (2) pasado ese tempo, as compañías están obrigadas a liberalo sen custo algún; (3) no caso de non ter pasado ese tempo, a compañía pode liberalo igualmente previa extinción do contrado de permanencia, e previo pago da contía pendente por reembolsar polo usuario (aquí é cando pagamos o noso teléfono, ¿0 euros, eh?!; e (4) en todo caso, é completamente legal a liberación de terminais particular allea á compañía.

2. Podes informarte na “atención ao cliente”, e eles teñen obrigación de dicirche sen dilación: (1) cando se extingue a túa permanencia coa compañía; (2) canto tempo che queda dispoñible; (3) canto che queda por pagar e, en consecuencia, canto deberías desembolsar para poder romper o compromiso de permanencia; e (4) o pago de permanencia son cartos que a compañía puxo por ti, en todo caso, NON CONSINTAS a inclusión de ningún cargo adicional. O dereito a romper o compromiso cando queiras non ten cargas adicionais. Non pagues máis polo exercicio dos teus dereitos.

3. O mercado de compañías e tarifas é moito máis diverso do que cres. Negocios de asesoramento, como The Phone House, poden axudarte a buscar unha tarifa ou un teléfono máis conveniente para ti. Iso si, ten en conta que estes negocios tampouco abranguen todas as compañías pois hai casos (Simyo, Pepephone, etc.) onde os baixos prezos que che ofrecen veñen dun trato sen intermediarios -menos facilidade de acceso, pero mellores tarifas. Consulta aos amigos, mira internet, explora, compara…

4. Un consello: merca un móbil libre. Non te ates a compañías. Distingue claramente entre a calidade do terminal e a do servizo. Non teñas medo de protestar e revirarte. O esforzo de comparar empresas e tarifas, sendo ás veces lioso, pode supoñerche un aforro de centos de euros/ano, e maior poder de negociación coa túa compañía. Sei que é moi tentador “negociar” sobre a base dun terminal novo, pero unha vez feito acabará co teu poder duranter 1 ano e medio, ¿cres que merece a pena? Lembra: perdes máis cartos canto menos poder de negociación e preción teñas. Be free, my friend!!!

Propostas ad futurum.

De todos os xeitos, tes que saber que hai países da UE que, nun trato moito máis intelixente, e sabendo que a cidadanía exércese tamén con poder de negociación, teñen un marco normativo máis vantaxoso co consumidor e coa libre competencia. A continuación, algunha das medidas que considero moi positivas para conseguir estes mesmos obxectivos:

- Defensor do Consumidor. Con competencias en recollida e xestión de queixas, recomendación de lexislación, e cooperación cos organismos reguladores na consideración dos intereses consumidores.

- Lei de Regulación da Competencia no Mercado Telefónico que recolla: a) todos os teléfonos venderanse de forma libre; b) entón, poríase fin á “captura” de teléfonos subvencionados e ás prácticas do “tráfico de puntos”; (c) recolleríase a obrigatoriedade das marcas de terminais de atender convenientemente aos seus clientes.

- Compilación da regulación da Comisión do Mercado da Telecomunicacións (CMT) e a posibilidade de vertela nunha lexislación enfocada á defensa do consumidor.

- Prazo para a liberación telefónica total. As compañías deberían vender de forma retroactiva teléfonos libres, e comprometerse a informar nas facturas restantes ata o fin da permanencia da (a) posibilidade de liberar o teléfono unha vez rematado este tempo; (b) a súa asunción do custo íntegro da liberación; (c) da non vinculación de ningún teléfono a ningunha compañía a partir dese período.

- Prohibición expresa a vincular a compra/venda de terminais a variabilidade nas tarifas polo servizo telefónico ou no acceso á calidade do servizo. Isto implica a prohibición de, para adquirir un terminal 3G ou con wi-fi, deber contratar calquera servizo de internet, ou caso similar. A separación entre a calidade do terninal, a explotación das súas características, e os servizos telefónicos e de rede, son 3 decisións independentes que deben quedar claramente desvinculadas e diferenciadas. A claridade favorecerá ao consumidor: aumentando a capacidade negociadora e de reclamación.

- Apertura de novas áreas para o negocio e o servizo das empresas de terminais. O cambio de sistema, independizando o terminal dos servizos telefónicos, debería dinamizar aínda máis o mercado, crear novas oportunidades e xerar máis emprego. O goberno debe prever a aparición destes novos espazos e ter previsión dunha regulación específica que atenda ás queixas independentes do consumidor respecto dos terminais que merca.

Todas estas medidas deberían repercutir positivamente sobre o consumidor. Porque? Porque, ao independizar o servizo telefónico da calidade do terminal, obrigamos ás empresas de servizos a competir coa calidade do servizo e a tarifación -e non xa por teren o maior poder de negociación á hora de pechar terminais, unha característica que beneficia aos operadores máis grandes e pecha o mercado a novos competidores. Igualmente, as empresas de terminais vense obrigadas a competir de forma aberta, sen recorrer ás empresas de servizos telefónicos como tapadeira para asegurar un nicho de mercado, a claridade deste modelo exporá de forma aberta a calidade do terminal e asegurará a mellora dos produtos que entran no mercado español.

Gustaríame, como en Alemaña ou Finlandia está pasando xa, e como outros países están pensando en implantar, ver un sistema de teléfonos móbiles obrigatoriamente libres. Porqué non?

A Terceira República by Francisco Martínez Hidalgo is licensed under a Creative Commons Reconocimiento-Compartir bajo la misma licencia 3.0 España License.

TRÁNSFUGAS EN DEMOCRACIA

Un meu artigo, aparecido en Xornal de Galicia o sábado 19/09/2009:

Aínda que a lexicografía define a un tránsfuga como, ben aquela persoa que pasa dunha ideoloxía a outra, ben a persoa que permanece vinculada a un cargo público sen continuar ao tempo na organización en cuxa representación foi elixida para ocupalo. Saiba vostede que o transfuguismo non é nin un mal pertencente ao ámbito exclusivo da política, nin por tanto dos partidos. Disto dá conta outra definición, demodé pero significativa, que denomina tránsfuga ao militar que muda de bando durante a batalla.

Quizais sexa esta última definición a que nos dea a clave do significado do transfuguismo pois, sendo como é o cambio algo connatural á vida mesma, consecuencia do propio pasar do tempo, a alguén lle pode resultar chocante a etiquetaxe deste proceso como de enfermidade cívica. No caso de que así sexa, saiba tamén que non estamos a falar dun cambio calquera. O contexto militar orixinario de transfuguismo, previo á existencia dos partidos como obxecto político, e máis vinculado a intereses que a ideas, amósanos unha situación de loita declarada, de oposición e enfrontamento, da que con dificultade é posible o distanciamento ou o atopar puntos intermedios. Un bando ou outro. Comigo ou contra min.

Neste contexto xeral é no que o transfuguismo, o cambio entre posturas radicais e declaradamente irreconciliables, parece cobrar todo o seu sentido. Apúntese como exemplo o caso que narra Steven Runciman na súa clásica Historia das cruzadas durante o asedio Persa de 614 á cidade de Xerusalén cando, o 15 maio, axudados pola comunidade xudía que ata daquela convivía cos cristiáns intramuros e colaboraba nos labores de defensa, toman a cidade con gran derrame de sangue cristián. Casos así non serían excepcionais. Unha soldada insuficiente, liderados alternativos no interior dos exércitos ou intereses de calquera índole, foron motivo abondo para ver actos de transfuguismo colectivo que alcanzaban a grupos de persoas que puideron chegar a contarse por milleiros.

Nos tempos contemporáneos o transfuguismo ten mudado a súa faciana, adaptada a outro tipo de competencia, a política, e a outro tipo de combate, o dialéctico. Sen embargo, a súa esencia creo que continúa invariable: a incoherencia de certos cambios radicais relacionados coas crenzas, valores e actitudes das persoas. Un mal cívico tan vello como a vida mesma.

A incoherencia, ao fin e ao cabo, representa unha característica inherente á nosa natureza humana e, se lle facemos caso aos avances producidos nas neurociencias e na psicoloxía evolutiva, mesmo está inevitablemente determinada polos reflexos inconscientes adquiridos durante milleiros de anos dunha repetición incesante.

Con todo, e aínda que visto con perspectiva non sexa nada novo nin sorprendente, nun contexto democrático, de representación pública de ideas, e non da acumulación de regalías e prebendas, o transfuguismo é totalmente inadmisible. Como tamén o é a dobre moral daqueles que, condenando o transfuguismo con decisión e contundencia cando interesa, esquecen a súa conivencia e participación cando lles é en beneficio propio. A fotografía de Mariano Rajoy de 1991, asinando no libro de honor do Concello de Benidorm poucos días despois de que Eduardo Zaplana conseguise a alcaldía, co apoio de Maruja Sánchez –tránsfuga do PSPV-PSOE– está recorrendo internet estes días con velocidade.

O Pacto Antitransfuguismo está morto e soterrado. A súa propia validez xurídica (isto é, ningunha) acabou por mandalo ao máis fondo. Os partidos darán síntoma de compromiso cidadán cando os pactos de palla e os acordos de fume dean paso ao único instrumento que ten forza ética e dureza democrática: unha lei que, reforzando a liberdade constitucional dos partidos e a independencia dos representantes públicos nas institucións, poña definitivo coto ao transfuguismo. Pois o transfuguismo xorde primordialmente duns mecanismos de formación democrática e recrutamento político defectuosos. Con vontade, tamén consubstancial á natureza humana, todo é posible.

MEMORIAS DE UN REVOLUCIONARIO: Piotr Kropotkin.

Rescatamos da Editorial Crítica a seguinte sinopsis:

“Piotr Kropotkin nació en Moscú en 1842, hijo de un príncipe que poseía grandes extensiones de tierra y 1.200 siervos. La parte de sus memorias en que nos describe la vida de la aristocracia rusa o las extravagancias de la corte del zar Alejandro II es digna de los grandes novelistas rusos de su tiempo. Se incorporó a un regimiento cosaco de Siberia en 1862 y protagonizó allí una serie de viajes por tierras de Asia Central hasta entonces desconocidas por los europeos, lo que le permitió publicar en 1873 el primer mapa correcto de aquella parte del mundo. Sus relaciones con el nihilismo le llevaron a ser encarcelado en la terrible Fortaleza de Pedro y Pablo, pero pudo escapar en 1875 para instalarse en la Europa occidental. Allí publicó una serie de libros en que defendía las ideas de un anarquismo federalista, basado en la cooperación y el apoyo mutuo, y se convirtió en uno de los autores más leídos por el público obrero. Sus Memorias reflejan tanto la diversidad de su experiencia vital como el atractivo de su personalidad.”

Semellante síntese a penas pode resultar fiel da intensa vida dun dos escasísimos homes que, segundo Óscar Wilde conta en De Profundis, el consideraba unha persoa “feliz”. Nacido rico e nobre, este libro narra a transición intelectual dun home que, na búsca da coherencia, abandonou a súa herdanza social e cultural para pasar a defender posturas anarquistas, centradas no goberno sen estado e na organización social comunal a partir da cooperación. Boa conta dá a súa obra sociolóxica e filosófica, entre a que destacan os libros La conquista del pan (1888), Campos, fábricas y talleres (1899), ou a súa obra máis senlleira e cimeira da literatura anarquista, Axuda mutua (1902). Como tamén dá conta a vida contida nestas Memorias de un revolucionario, publicadas orixinalmente en 1906, pero escritas xa en 1897 a partir dunha viaxe de Kropotkin por USA e Canadá.

Estas Memorias, aínda que Kropotkin morreu no 1921 e foi testemuño dalgún dos principais momentos da historia da esquerda, narra as súas vivencias no séc. XIX e, en especial, o período dos zares Alexandre II e Alexandre III. Un testemuño de primeira man dun protoestado policial que, coa represión por bandeira, sometía á súa poboación ás máis duras penurias. Un estado que, movido nun equilibrio sempre precario entre o salto modernizador e europeo e o conservadurismo social máis estricto (máis marcado con Alexandre II, e xa totalmente conservador e represor con Alexandre III; Nicolás II só estaría no trono a partir de 1894) matiza en moito (se ben nada resta da súa crudeza) a demonización tradicional á crueldade revolucionaria e estalinista -pois na historia de Rusia que habitualmente chega a estes lares o séc. XIX adoita estar estrañamente desaparecido. Kropotkin, dende unha familia nobre, aporta unha mirada próxima, realista e moral, a todo un entramado social moi pouco retratado -mesmo, curiosamente, estando no periodo dunha das etapas máis esplendorosas da literatura universal e a máis esplendorosa, sen dúbida, da literatura rusa (Tolstoi, Chéjov, Dostoiewsky, Gonchárov, Pushkin…).

Sei que a biografía e a memorística son estilos moi pouco queridos polos lectores. Todo retrato ten un toque persoal de quen o realiza que é, indefectiblemente, motivo de desacordo e debate entre os interesados e o aludido. Sen embargo, pídovos observar estas Memorias non como un retrato persoal e íntimo de quen o realiza, senón como un retrato excepcional dunha época fundamental do séc. XIX e da historia universal. Kropotkin recolle en poucas páxinas o marco xeral que explica a deriva da dinastía Románov e do Estado ruso, e que senta as bases do agromar socialista e o triunfo revolucionario. Énos imposible comprender a figura de Lenin sen falar da loita e morte do seu irmán, Alexander Íllich, en mans da Orjana tras recoñecerse culpable máximo do intento de asasinato ao zar Alexandre III. Ou do discurso dos Románov respecto das “nacionalidades” contidas no Imperio (Finlandia, Ucrania ou Xeorxia) e que foron base, nun primeiro momento, do interese polo socialismo dun daquela prometedor poeta xeorxiano (aínda reproducido nalgunha antoloxía poética da obra xeorxiana de entre-séculos) chamado Iósif Zhugashvili (Stalin).

Non me queda máis nada que recomendarvos encarecidamente unha das novidades da editorial Crítica que, pola excelencia do seu catálogo, veremos por aquí bastante a miudo.

Kropotkin, Piotr (2009): Memorias de un revolucionario. Barcelona. Crítica. Col.: El tiempo vivido. Prezo: 23,00.

A Terceira República by Francisco Martínez Hidalgo is licensed under a Creative Commons Reconocimiento-Compartir bajo la misma licencia 3.0 España License.

AXUDAS, MEDIOS E DEMOCRACIA

A liberdade de prensa é un elemento imprescindible, se ben combinado con outros, dunha democracia calquera. Por iso, cando un goberno dispensa subvencións directas á prensa xorden debates na rúa -aínda que parece que ese día Santiago Rey non debía escoitar nada- sobre a consecuencia para esa liberdade de que o dedo do poder poda decidir sobre a forma, a dirección e o sentido do sistema de comunicación libre dunha sociedade.

Persoalmente, desleixo calquera tipo de intervención do poder executivo sobre os outros poderes (xudicial, prensa…) de cuxo equilibrio depende o control e a responsabilidade inherentes a todo sistema democrático. Creo que foi un erro aínda inexplicado que o Goberno de Progreso, que gobernou Galicia entre 2005 e 2009, non afrontase con valor a rémora dun poder preautonómico e autonómico incipiente que cría poder lexitimarse e construír un espazo propio a partir deste tipo de prácticas -cando só se gaña a lexitimidade ben por outros cauces distintos á subvención aos medios, como o diálogo social e a inclusión cidadán. E creo que, sen o medo a unha drástica redución do mapa de comunicación que xa o propio avance tecnolóxico converterá en inevitable, debemos deixar que sexa a sociedade unicamente quen decida a qué medios quere acudir para informarse.

Láiome, ademais, dunha lexislación aínda escasamente concreta e ambiciosa no tratamento da subvención como instrumento público. Chegou o momento, e creo que este debate arredor das subvencións e a prensa é un pé de inicio excelente, para definir con claridade meridiana cales deben ser os fins das subvencións, e para qué outros fins tal instrumento non é admisible.

En todo caso, unha democracia non pode permitirse o ter o seu sistema de prensa amordazado pola dependencia das axudas que o goberno político queira repartir. Unha democracia precisa dunha prensa capaz de realizar un traballo en condicións de dignidade e liberdade esenciais: acceso á clase política, acceso a documentación, acceso a espazos institucionais… As reiteradas queixas do Colexio Profesional dos Xornalistas de Galicia por unhas prácticas comunicativas que implican a censura previa, son só a punta do iceberg. Dun iceberg que implica un poder executivo abondo implicado nos/cos medios de comunicación como para poder definir a gusto as mensaxes que estes poden transmitir.

¿Qué peor, perigoso e inadmisible, non é un poder que define, ademais das mensaxes, tamén as políticas editoriais?, ¿o mapa dos medios de comunicación?, coa súa imposición dunhas fortes barreiras á libre competencia, ¿un goberno que crea límites para o acceso a ese mapa de comunicación e, así facendo, axuda ao mantemento dun status quo empresarial e de negocio sempiterno e anquilosado?

A estas alturas dá igual cando comezara esta práctica. O único importante é quen vai a poñerlle fin e, máis aínda, cando veremos unha prensa LIBRE -con maiúsculas, Sen cadeas que a aten a ningún poder agás ao dos cidadáns para decidir qué medio lles dá unha mellor información. Pois ese é, ao fin e ao cabo, o único control que á prensa se lles debe esixir en democracia.

A Terceira República by Francisco Martínez Hidalgo is licensed under a Creative Commons Reconocimiento-Compartir bajo la misma licencia 3.0 España License.

O ARGUMENTO MISÉRRIMO DA ‘IDADE POLÍTICA’

Primeiro de todo, e antes de comezar co meu argumento, permitídeme obrigarvos (sen acritude) a ler os seguintes textos:

Constitución Española 1978:

Art. 10.2.: Las normas relativas a los derechos fundamentales y a las libertades que la Constitución reconoce se interpretarán de conformidad con la Declaración Universal de Derechos Humanos y los Tratados y acuerdos internacionales sobre las mismas materias ratificados por España.

Art. 12.: Los españoles son mayores de edad a los dieciocho años.

Art 14.: Los españoles son iguales ante la Ley, sin que pueda prevalecer discriminación alguna por razón de nacimiento, raza, sexo, religión, opinión o cualquier otra condición o circunstancia personal o social.

Declaración Universal dos Dereitos Humanos:

Art 21.:

1. Toda persona tiene derecho a participar en el gobierno de su país, directamente o por medio de representantes libremente escogidos.

2. Toda persona tiene el derecho de acceso, en condiciones de igualdad, a las funciones públicas de su país.

3. La voluntad del pueblo es la base de la autoridad del poder público; esta voluntad se expresará mediante elecciones auténticas, que habrán de celebrarse periódicamente, por sufragio universal e igual y por voto secreto u otro procedimiento equivalente que garantice la libertad del voto.

Mocidade e Cidadanía

A democracia social e de dereito na que estamos a vivir é, creo, moi clara nunha cousa: a partir da maioría de idade, os 18 anos, calquera cidadán está capacitado para asumir plenamente tanto o beneficio e a responsabilidade dos seus dereitos e liberdades, como os deberes políticos e sociais que implica o seren parte da sociedade. Destes deberes forma parte inextricable, como figura ben claro na Declaración Universal dos Dereitos Humanos, a participación “no goberno do país” e “o dereito de acceso, en condicións de igualdade, ás funcións públicas”.

Isto implica que, tanto de forma directa traballando nas institucións, como a través das organizacións de representación social (os partidos, fundamentalmente, se ben tamén os sindicatos e outro tipo de entidades), todo cidadán de 18 ou máis anos ten recoñecido o dereito e as plenas capacidades de acceder/traballar en igualdade de condicións nas institucións e organizacións con responsabilidade pública.

Dende un punto de vista de democracia radical non podo senón desprezar profundamente, polo tanto, o discurso interesado, e os valores antidemocráticos e as actitudes discriminatorias de fondo que tal discurso enmascara, daqueles que pretenden facer da idade unha chave-mestra coa que construír portóns de prexuízos para facer pasar como lexítimos os que, realmente, non son máis ca privilexios artificiais feitos a medida. Ninguén, por ter esta ou aquela idade, pode atribuírse ningún dereito particular e distinto ao de calquera outra persoa, teña os anos que teña. Unha norma de igualdade que a esquerda, máis ca ningunha outra forma de pensamento, debería asumir como propia e defender con coherencia e lealdade.

A trampa da xerontocracia.

O habitual neste tipo de argumentos é atoparmos cunha equiparación entre “experiencia” e “capacidade”, que lexitima discursos nos que a maior idade resulta ser un valor positivamente diferencial: os mellores serán aqueles que máis anos teñan. Aínda que este tipo de argumento é moi propio dos grupos sociais reducidos e cunha escasa diferenciación funcional e/ou división social (no que todos, máis ou menos, teñen un mesmo cometido e achegan un valor similar ao ben común do grupo), tamén é posible observalo nos grupos fortemente xerarquizados e nos que o ascenso ás capacidades directivas se vai adquirindo co paso do tempo e o desenvolvemento da experiencia. Consecuencia de todo isto, curiosamente, os casos máis repetidos de xerontocracias son (1) as sociedades agrarias; (2) os partidos de élite ou piramidais (Partido Comunista Chino, por exemplo); e (3) as igrexas, como a Igrexa Católica.

Cal é o fundamento dunha xerontocracia? Como chega a construírse a idea de que “máis vello é mellor”?

Primeiro, pola súa escasa diferenciación funcional e/ou división social, entendíase que aqueles con máis experiencia eran, ademais, os que tiñan unha maior sabedoría/lexitimidade/capacidade para afrontar eficazmente os asuntos derivados do funcionamento cotián dun grupo fundamentalmente pequeno e/ou moi xerarquizado -xa se di: “sabe máis o diaño por vello que por diaño”. Ou sexa, a “profesionalización da experiencia” levaba a que os “históricos” fosen vistos como os activos máis valiosos. Independentemente da calidade comparativa e conveniencia continxente da súa achega para a comunidade ou o grupo.

Segundo, cando a “profesionalización da experiencia” se convirte na única vía de acceso ao estatus, unha consecuencia lóxica é a “elitización” das comunidades e/ou grupos. Pois, xa que a suposta competencia -pode darse ou non- se establece entre un grupo limitado e concreto de persoas (aqueles con maior idade), a tendencia é a de optar ben á alianza ampla e sólida (elitismo puro) ben á construción de camarillas que compiten entre elas (elitismo competitivo). O recambio no exercicio e titularidade do poder (acción e responsabilidade pública) dáse, en todo caso, entre un(s) grupo(s) limitado(s) de persoas.

E terceiro, a desigualdade constrúese nas comunidades/grupos tanto por criterios obxectivos, a idade e o paso do tempo, como subxectivos, o grao de “profesionalización” (tempo dedicado, de todo o vivido, aos labores propios da comunidade ou o grupo) e o “acceso á elite de poder”. A estrutura social piramidal e xerárquica que constrúe este esquema non só é distinto, senón que se opón ao esquema das sociedades democráticas: nega explícita e activamente a posibilidade dunha igualdade entre os membros da comunidade grupo, impón barreiras obxectivamente insuperables e, en definitiva, non considera nocións tan básicas como as de cidadanía (substituída por “súbditos” ou “gobernados” naturais da elite) e dereitos (concedidos só en canto a xerontocracia gobernante dispón e considera).

A trampa da xerontocracia é o saber disfrazar baixo argumentos aparentemente positivos (o ben común, o respecto aos maiores, o respecto á historia…) un discurso que, de facto, supón unha negación absoluta dos principais valores das sociedades democráticas: dereitos universais recoñecidos para todos/as, xustiza no recoñecemento e defensa deses dereitos, igualdade de oportunidades no desenvolvemento deses dereitos, un concepto de cidadanía que supón a consideración e o respecto para todas as contribucións persoais ao benestar e desenvolvemento da comunidade ou grupo, etc.

Xogamos ou rompemos a baralla?

Cando aparecen argumentos discriminatorios como os que vimos de describir, hai dúas formas de combater os seus prexuízos: pedindo permiso de paso (porque, aínda que son mozo/vello demais, vallo moito!!), ou rompendo a baralla (denunciando o seu fondo antidemocrático). Persoalmente, son dos que rompería a baralla. Optar polas medias tintas, supón: (a) dar recoñecemento e validez a este discurso; (b) permitir que, aínda que a súa pervivencia poda continxentemente atopar atrancos, a súa incoherencia sobreviva indefinidamente dentro dun marco democrático de dereitos e liberdades; (c) indirectamente, lexitimar o discurso sobre unha mocidade incapacitada -salvo excepcións admitidas pola elite- para o acceso e exercicio das responsabilidades públicas ou dunha madurez en exceso pasada para realizar contribucións de mérito; e (d) consolidar á elite que soergue e utiliza este criterio para, coa forma dun embudo, estreitar o acceso a aqueles que permitan unha reproducción ad infinitum dos seus valores e actitudes antidemocráticas.

Xunto coa denuncia, por suposto, o traballo por acabar coa xerontocracia que, necesariamente, debería dirixirse ás súas liñas básicas de flotación. Se calquera estrutura social ou organizativa, para ser xerontocrática, precisa dunha escasa especialización/diferenciación e dun acceso limitado dos seus membros, toda acción encamiñada a recoñecer e asignar novas funcións (especialización) e abrir o acceso á estrutura (áreas de participación, foros de debate, acción civil…) terán un efecto fundamentalmente democratizador: a multiplicación dos tipos de achegas que podan realizar os membros para a organización permitirá incrementar o valor da organización, e substituír a experiencia como único criterio de reciclaxe das elites, pola valía e o coñecemento dos membros enfocado ás necesidades da organización, comunidade ou grupo.

Pois, a primeira e última diferenza de todo isto é que, mentresa xerontocracia acaba impoñendo valores e actitudes á medida da elite (o goberno duns poucos, para uns poucos, a través do consentimento e necesidade de todos), a democracia supón o debate e deliberación de valores e actitudes que todos asumen de forma consensuada e a todos serven en igual maneira no obxectivo da seguridade e o benestar comúns (o goberno de todos e para todos).

Conclusión: o cidadán como ser completo.

Tanto a xente nova como a xente maior pode usar a idade como argumento para impoñer pechazóns ao acceso a comunidades, grupos ou organizacións. Tal argumento, como creo ter aclarado suficientemente, é un peche antidemocrático que vulnera e nega os principios, valores e actitudes dos sistemas abertos, deliberativos, participativos e sustentados sobre o concepto igualador de cidadanía.

No caso da esquerda, ademais, este concepto de cidadanía ten ido moito máis aló pois, defendendo a non existencia de barreiras sociais, económicas ou culturais capaces de negar ou matizar o concepto de persoa. Os esquerdentos alegamos a existencia dunha dignidade e humanidade universal, que a todos nos iguala e a todos nos compromete, de cuxa existencia uns dereitos humanos de alcance universal son manifestación xurídica, e cuxa salvagada e defensa é básica e primordial para o mantemento dos piares da convivencia e o goberno común -entendido como o goberno cara a unha sociedade e un ser humano mellor (republicanismo).

Recuperemos o sentido do que nos une. Derrubemos as barreiras artificiais daqueles que queren separarnos porque olvidaron o significado de comunidade e humanidade, solidariedade e liberdade. Detrás dunha reivindicación activa da igualdade hai un ben común que a todos nos reúne e a ninguén deixa atrás. Demos un paso máis denunciando e desterrando o misérrimo argumento da “idade política”. Unha das barreiras invisibles de discriminación máis grandes coas que me teño atopado. Hoxe pode ser un día estupendo para dar o primeiro paso. Adiante!

A Terceira República by Francisco Martínez Hidalgo is licensed under a Creative Commons Reconocimiento-Compartir bajo la misma licencia 3.0 España License.

FAMILIA, LIBROS E ENSINO

velaquí o artigo aparecido hoxe en Xornal de Galicia. Unha reflexión en 4000 caracteres (o tema esixe moito máis) sobre o debate arredor do sistema de gratuidade ou non gratuidade dos libros de texto:

O Parlamento de Galicia inaugurou o curso político esta semana. As voces das súas señorías volveron encher de algarabía o pleno e os corredores do Hórreo, coa ilusión froito do descanso das vacacións e a alegría do reencontro cos amigos.

O principal tema destes días, como corresponde á época e seguindo coa tónica do curso pasado, foi a decisión do Goberno do PP de poñerlle fin ao sistema de libros do goberno progresista, volvendo depositar nas familias o custo do comezo do curso escolar.

Este tema ten xerado, e seguirá a facelo pola importancia que ten para moitas nais e pais, unha intensa carga de opinión e comentario. Con todo, hai que seren coidadoso pois, escarvando entre a flora e a fauna do dito e o publicado, é lei de vida o atoparmos tanto afirmacións gástricas de ignorante acidez, como lúcidas análises de ponderada reflexión, ou mesmo –porque de todo hai na viña do Señor– remexidos do un e do outro. Por iso é importante o distinguirmos entre a auga e o aceite, máxime cando dun dereito fundamental (o acceso á educación) estamos a falar. Quixera facelo, permítanme a licenza, destacando algúns puntos básicos no debate arredor desta política pública:

1. Neste mundo nada é gratis, pois se todo ten un valor –mesmo respirar!– tamén ten un custo. Se ben unicamente no mercado este custo se traduce nun prezo monetario que hai que pagar. Os libros de texto, en canto son produtos que compiten e están no mercado, teñen tanto un custo como un prezo. Cuestión do debate é, xa que logo, decidirmos quen paga os libros de texto: as familias, cada unha cos seus propios recursos económicos, ou o Goberno, cos recursos de todos.

2. Engánase quen pense que este é un debate de simple xestión. En canto falamos de ensino estamos falando de mobilidade social, de crear oportunidades para un futuro mellor, de imprimirmos dinamismo a unha estrutura social que, se non garantise esas oportunidades a toda a súa cidadanía, estaría a incorrer nunha evidente discriminación antidemocrática. Os libros de texto forman parte dunha política social que, de non existir, contribuiría á reconstrución daqueles antigos estamentos sociais nos que o estatus se adquiría non a través da demostración de capacidades –en igualdade de oportunidades con calquera outra persoa– senón pola diferenza entre aqueles que podían pagar o prezo dunha vida mellor –ou das oportunidades de accederen a ela– e os que non.

3.¿Cal é o límite social que separa ás familias que non poden afrontar este inicio de curso sen perder oportunidades e benestar, das que si poden facelo? Para o Goberno do PP o límite está, en tempos de crise, nos 9.000 euros de renda familiar anual (750 euros ao mes; 624 son o Salario Mínimo Interprofesional 2009) –en tempos de bonanza suponse que o límite será menor ou non existirá. Para a oposición, a igualdade de oportunidades esixe un compromiso co sistema educativo público: asumindo o Goberno o seu custo permanente nos centros públicos e concertados.

4. O pretendido aforro da medida do Goberno do PP quizais non sexa nin tanto… e pode que nin aforro. Na valoración de quen pode acceder a libros de texto públicos e quen os ten que pagar, pode custar tanto unha xestión caso por caso (hai custos administrativos máis altos e difíciles de monetarizar), como mercar libros de texto. Ademais, unha ironía: o sistema do Partido Popular ten un custo directo para os solicitantes: a xestión esíxelles recursos que nin se computan nin se devolven.

5. A estrutura actual do sistema educativo supón de facto, con tres tipos de centros (públicos, concertados e privados), unha organización educativa distribuída por renda. Isto é así porque, lamentablemente, as políticas de mobilidade escolar (bolsas e axudas) e a calidade do sistema público son insuficientes como para propiciar que unha familia sen recursos poda escolarizar aos seus fillos nun centro privado, ou viceversa. Consecuencia disto, e mentes a situación non mude, a estrutura educativa é un trazo fiable para o deseño de políticas sociais. A palabra é súa.

A Terceira República by Francisco Martínez Hidalgo is licensed under a Creative Commons Reconocimiento-Compartir bajo la misma licencia 3.0 España License.